Jack Tummers

Onderzoek

Contact en informatie

De ingeslagen weg

Honda CX500Het blijkt erg moeilijk te zijn om een eenmaal ingeslagen weg te verlaten en om te keren of een andere weg in te slaan. Letterlijk heb ik dit vaak genoeg meegemaakt. Ik kan me een vakantie herinneren uit 1986. Alleen en op de motor reed ik in de Zuid-Franse Rhônedelta de Camargue in. Een uitgestrekt gebied, vlak en met lange rechte wegen. Na een kwartier rijden had ik nog niets of niemand gezien. Geen mensen, geen benzinepomp en ook niet een paar van die beroemde paarden. Ik voelde me opeens niet meer op mijn gemak, maar bleef toch doorrijden. Benzine zat er nog genoeg in de tank, hoopte ik, maar het feit dat ik geen enkel teken van beschaving tegenkwam, buiten de weg waar ik op reed, gaf me geen goed gevoel. Je kunt gerust zeggen dat ik toen een beetje bang werd. En toch bleef ik nog geruime tijd doorrijden, alsof het maar door blijven gaan, steeds harder, een andere manier is om terug te kunnen keren naar het begin. Op zich klopt dat natuurlijk wel. De aarde is rond en als mijn benzinetank maar groot genoeg zou zijn, zou ik uiteindelijk weer bij mijn tentje op de camping terecht zijn gekomen. Zo’n grote tank had mijn motor echter niet en dus draaide ik op een gegeven moment om en reed met hoge snelheid terug.

Dit was natuurlijk een extreem voorbeeld. Hoewel, in de wereld van alledag gebeuren nog veel extremere dingen. Blijven roken terwijl je weet dat het slecht voor je is. Geld blijven uitgeven aan de Betuwelijn terwijl de kosten blijven toenemen en de vooruitzichten op enig profijt verdwijnen. Het contract voor het afnemen van de JSF straaljagers in stand houden terwijl ze alleen maar duurder worden. Of oorlog blijven voeren of een bevolking blijven onderdrukken. En zo zijn er veel dingen die maar door blijven gaan terwijl eigenlijk iedereen wel weet dat het hoogste tijd is om te stoppen en iets anders te gaan proberen.

Vlees uit een schaaltjeAan de Universiteit Maastricht werkt een onderzoeker die beweert dat hij dit najaar een hamburger kan presenteren die volledig in een laboratorium is gekweekt. De kosten hiervan bedragen 250.000 euro. De hamburger is gekweekt uit stamcellen uit het spierweefsel van een rund. Na drie weken ontstaan er reepjes die bestaan uit een miljoen cellen. Drieduizend van deze reepjes zijn nodig voor één hamburger. Nu nog erg duur, maar over twintig of dertig jaar… En dat allemaal omdat we zonodig vlees moeten blijven eten? Het klinkt aardig omdat hiermee geen dieren meer gefokt zouden hoeven worden. Maar waarom door blijven gaan op die eens ingeslagen weg van vleesconsumptie als bewezen is dat vlees eten niet nodig is voor de mens en er vele malen duurzamere, gezondere én goedkopere alternatieven voorhanden zijn?

Drie glazen melk per dag

Joris Driepinter‘Melkvitamine beschermt mogelijk tegen obesitas en diabetes’ luidt de kop boven een artikel op de website Boerderij.nl. Op een foto zien we drie glazen melk naast elkaar staan. Toeval? In de jaren zestig en zeventig was er een jongetje met de naam Joris Driepinter die iedere dag reclame maakte voor het drinken van melk. Liefst drie glazen per dag. Goed voor kinderen en goed voor de zuivelindustrie. Thuis kreeg ik dan ook iedere dag melk bij het ontbijt en bij de lunch, en ‘s avonds als onderdeel van het toetje na het eten. Van melk wordt je gezond en sterk! Of is dit een marketingtruc van de melkindustrie? In melk zitten zeker wel nuttige voedingsstoffen, alleen lees je steeds meer over de nadelen van het tot je nemen van (veel) zuivelproducten. Notmilk.com is een site waar je veel links kunt vinden over de voor- en nadelen.

Wetenschappelijke onderzoeken en resultaten. Wat moet je ermee? Welke kun je vertrouwen en welke niet? Welk onderzoek is gedaan vanuit objectieve nieuwsgierigheid en welke zijn ingegeven door (of betaald door) commerciële organisaties? Een bericht als deze op de website van Boerderij.nl maakt me op z’n minst achterdochtig. Die drie glazen melk op de foto nog meer. Ik zeg niet dat het zo is, maar het kan best zo zijn dat het onderzoek gedaan is in opdracht van een bedrijf met als doelstelling ‘Ga op zoek naar iets goeds in melk’, opdat ze het resultaat kunnen uitmelken in een nieuwe reclamecampagne. Als het onderzoek klopt en de vitamine nicotinamide riboside is inderdaad goed voor ons, zou je ook op zoek kunnen gaan naar andere bronnen waar deze vitamine in voorkomt. Dan kunnen we nog steeds af met minder koeien in stallen en meer in de wei, en kan de melk weer terug naar waar ze eigenlijk voor bedoeld is: de kalfjes.

Onafhankelijk en objectief

De fraude door sociaal-psycholoog Diederik Stapel heeft binnen korte tijd heel wat teweeggebracht binnen de wetenschap, en daarbuiten. Hoe objectief en betrouwbaar zijn wetenschappers eigenlijk en daarmee hun onderzoeken? Hoe ‘waar’ zijn hun bevindingen? Je gaat uit van het idee dat wetenschappers altijd de objectieve waarheid nastreven en niets anders. Dat ze zich alleen maar laten leiden door feiten en niets anders. Maar wetenschappers zijn ook maar mensen, en daarmee kun je je afvragen of wat Diederik Stapel heeft gedaan wel zo uniek is. Ik betrap me erop dat ik de laatste dagen bij iedere uitspraak door een wetenschapper of politicus twijfel aan de juistheid van wat ze zeggen. ‘Het blijkt dat…’. Waaruit blijkt wat, wie heeft dat gezegd/onderzocht en mag ik daarvan even het bewijs zien? Zo heeft minister van Opstelten met zware en betrouwbare stem gezegd dat er een onafhankelijk onderzoek zal komen naar de gang van zaken bij het afsluiten van een miljoenencontract door de politie bij de importeur van Volkswagen over de aanschaf van 13000 nieuwe dienstauto’s. Maar hoe onafhankelijk is dit onderzoek, en welke onafhankelijken zien toe op de betrouwbaarheid van dit onafhankelijk onderzoek? Ik geloof er niet meer in, alleen nog maar in mijn eigen subjectiviteit.

Sneller dan het licht

WarpspeedWie een beetje in wetenschap geïnteresseerd is zal het niet zijn ontgaan, de melding van het CERN in Zwitserland dat men neutrino’s heeft zien rondvliegen die sneller waren dan het licht. Opmerkelijk en, als het waar is, een wereldschokkende ontdekking. Binnen de wetenschap dan, want daarbuiten zullen de broodjes nog steeds op dezelfde manier in de oven rijzen. Het belangrijkste van de proef is nog wel dat de uitkomst als onmogelijk werd beschouwd. Niks is sneller dan het licht en niks zal dat ooit kunnen zijn. Ik ben zelf geen wetenschapper, maar ik heb dit altijd een vreemde houding gevonden binnen de wetenschap. Iets is alleen maar dat wat het is binnen ons huidige denkkader. En dat is ondanks grote denkers als Einstein en Hawking nog steeds, naar mijn bescheiden mening, behoorlijk beperkt. Wat deze mensen allemaal hebben bedacht kan ik met mijn hoofd niet bij, maar als ik even de vergelijking mag maken met de holbewoners van weleer. Die hielden het voor onmogelijk dat mensen ooit naar de maan zouden reizen, laat staan dat ze überhaupt wisten dat de maan een hemellichaam is en dat de aarde de aarde is. De laatste duizenden jaren heeft ons denken grote sprongen voorwaarts gemaakt, maar nog steeds van het ene denkkader naar het volgende. En hoe veel ruimer ons denkvermogen ook is geworden in al die tijd, we zullen altijd blijven ‘vastzitten’ in het bewustzijnskader van dat moment. Ik ben er dan ook van overtuigd dat wat men nu ontdekt heeft klopt, en als het toch niet zo is, dat het op een later tijdstip wel zal kloppen. Al die sterren die op onmogelijke afstanden van ons staan en die we nooit zullen kunnen bereiken? Onzin, we vinden er wel een manier op, ooit. Het heeft alleen even tijd nodig, en voorlopig volgens de snelheid waarbij er zestig minuten in een uur gaan.

Diederik Stapel

Diederik StapelAmper twee weken geleden bezocht ik Diederik Stapel nog in zijn werkkamer aan de Universiteit van Tilburg. De reden was het toen pas gepubliceerde onderzoek naar de psychologische effecten van het eten van vlees. Vlees eten zou bijvoorbeeld verband houden met hufterig gedrag. Ik zei toen nog tegen hem dat ik het maar raar vond dat iets wat zo duidelijk is, zo nodig toch nog door de wetenschap bewezen moet worden. Naar nu blijkt heeft hij onderzoeksresultaten verzonnen en deed hij dit in het verleden wel vaker. Volgens het Brabants Dagblad is de wereld van de wetenschap geschokt door deze ontdekking. Zou het werkelijk? Wat Diederik Stapel deed kan en mag natuurlijk niet, maar zou het werkelijk zo zijn dat dit soort dingen niet veel vaker gebeuren in de wetenschap? Me dunkt van wel. Als het al niet om het geld is door bijvoorbeeld onderzoeksresultaten zodanig te beïnvloeden dat vergunningen kunnen worden verkregen, dan wel door het ego en de ambitie van wetenschappers. Wetenschappers zijn ook maar mensen en geen machines. De wetenschap pretendeert objectief te zijn en haast wiskundig in zijn exactheid, maar ook wetenschap is subjectief en wispelturig. Wat vandaag waarheid is kan morgen door een ander onderzoek weer ontkracht worden. Wat dat betreft kan ik Diederik wel een beetje begrijpen en heb ik met hem te doen als de media de komende tijd over hem heen zou vallen als dé boosdoener in de wetenschappelijke wereld. Niet alles hoeft wat mij betreft onderzocht worden om niet al duidelijk genoeg te zijn van zichzelf. Neem nou bijvoorbeeld het ‘feit’ dat het nog steeds voor het overgrote deel vrouwen zijn die thuis de maaltijd bereiden. Dat zou je kunnen gaan onderzoeken, maar nodig is dit niet. Hoe ik dit zo weet? Heel simpel: ‘s morgens en ‘s middags zie ik voornamelijk vrouwen de hond uitlaten, en ‘s avonds tussen zes en zeven zijn het bijna altijd mannen die dit doen. Als tegenprestatie zeg maar, voor het koken door de vrouw. Dan ga ik wel even van de hypothese uit dan men samen de afwas doet of een vaatwasser heeft. Ik kan nu eenmaal niet alles weten.

Diederik Stapel in zijn werkkamer in de Universiteit van TilburgDiederik Stapel in zijn werkkamer in de Universiteit van TilburgDiederik Stapel in zijn werkkamer in de Universiteit van TilburgDiederik Stapel in zijn werkkamer in de Universiteit van Tilburg

Millimeterwerk

Vriendin L. kreeg deze week na een MRI-scan te horen dat het propje in haar hoofd als gevolg van de wekenlange bestraling gekrompen is. In de breedte 3mm en in de hoogte 2mm en heeft nu de grootte van een eikeltje. De artsen zeiden dat ze al tevreden waren geweest met een groeistop. dus deze uitslag is heel erg goed te noemen. Soms is geweldig nieuws maar een paar millimetertjes groot…

Wetenschappelijke geldverkwisting

Ik heb al weleens vaker wat geschreven over wetenschappelijke onderzoeken waarbij je je af kunt vragen waarom ze (nog) gedaan worden. Ze kosten namelijk altijd geld, dus van tevoren even nadenken over het nut van een onderzoek is dan wel op zijn plaats. Over dierproeven heb ik het dan niet eens. Met betrekking tot voeding kun je inmiddels door de bonen de bos wortels niet meer zien. Dan is koffie weer goed, dan weer slecht. Twee eieren per week is echt het maximale en nee, iedere dag een eitje kan best. En mensen met lange wijsvingers hebben meer kans of de een of andere vorm van kanker en mensen met grote oren meer kans op hersenvliesontsteking. Of zoiets. Zo zal er vast nog weleens een onderzoek plaatsvinden dat onomstotelijk zal bewijzen dat mensen die vaker buiten komen meer kans hebben op een verkeersongeluk dan mensen die binnen blijven. En die binnen blijven hebben weer meer kans op ongelukken in huis. Meer van dat soort flauwekul staat verzameld op een pagina van Scientias: Duhuh: de minst verrassende onderzoeksresultaten van 2010. Zo worden kinderen die de hele dag voor de tv hangen eerder dik. Goh, hoe zou het toch komen? Misschien de volgende keer gewoon het gezonde verstand gebruiken? Scheelt een hoop geld.

Een hond slimmer dan een kat?

Britse wetenschappers hebben de eeuwige discussie tussen katten- en hondenliefhebbers voorgoed beslecht: honden zijn de slimste. Onderzoekers van de universiteit van Oxford kwamen tot die conclusie nadat ze de hersenen van meer dan vijfhonderd soorten zoogdieren hadden geanalyseerd. (bron: De Standaard)

Hoogbegaafde katAlweer zo’n onderzoek waarbij ik me even met mijn pootje op mijn achterhoofd moet krabben. Ben je slimmer als je jezelf geleerd hebt een deurklink omlaag te duwen, of als je je baasje zover hebt gekregen dat hij even een luikje voor je in de deur zaagt? ‘Een hond gaat in interactie met zijn baasje en toont dus dat hij over meer sociale capaciteiten beschikt dan een kat’. Daarom zijn de hersenen van honden en andere ‘sociale’ dieren volgens de onderzoekers groter en complexer van opbouw. Nou en? Ik zeg dat een kat zijn hersenen gewoonweg efficiënter weet te gebruiken. Een kat kun je zogenaamd niks leren, maar bewijst dat dan niet juist dat katten intelligenter zijn? Het is juist een teken van intelligentie en onafhankelijkheid als je jezelf in staat weet invloeden van buitenaf te weren en daardoor authentiek en zelfstandig blijft. Bij mensen is dat ook zo. Het gepeupel loopt overal blindelings achteraan, terwijl een intelligent en origineel iemand zich verre houdt van dit soort invloeden en zich niet snel gek laat maken. Het onderzoek is daarom niet volledig. Alleen de grootte van iemands hoofd en hersenen zegt niks over diens intelligentie. Kijk maar naar Gordon.

Nee zeggen scheelt tijd

Omdat ik iemand ben die graag meedenkt en zich verantwoordelijk voelt voor zijn omgeving, heb ik me de afgelopen jaren aangemeld bij diverse panels, enquêtebureau’s en dergelijke. Regelmatig krijg ik dan, meestal via e-mail, een oproep deel te nemen aan een onderzoekje. Vanochtend was het de beurt aan woningbouwvereniging WonenBreburg waar ik mijn flat van huur. Het ging over het sjieke bewonersblaadje dat ik een paar keer per jaar bij me in de brievenbus vind. Of ik het ken? Ja. Of ik het lees? Nee. Einde onderzoekje. Nee zeggen scheelt tijd. En dus geld. Wedden dat ik volgend jaar toch weer een brief krijg met de melding dat de huur weer zoveel procent omhoog gaat?

Spirituele ervaringen bij dieren

Volgens een aantal neurologen die al tientallen jaren onderzoek doen naar de werking van de hersenen, is het ronduit mogelijk dat ook dieren spirituele ervaringen kunnen hebben. Volgens de onderzoekers ontstaan spirituele ervaringen in primitieve delen van onze hersenen die ook veel dieren bezitten en ze achten het daarom aannemelijk dat dit soort ervaringen ook bij dieren kunnen optreden. We zullen het hier niet gaan hebben over de vraag of dit voor alle soorten spirituele ervaringen geldt. En met een verklaring van de werking van onze hersenen ten tijde van zo’n ervaring is ook lang niet alles gezegd. Maar heb je weleens een kat opeens om zich heen gaat kijken en dan zijn blik gefixeerd zien houden op een hoek van een kamer? Mijn eigen kat Mickey deed dit regelmatig en als ik zijn blik volgde zag ik helemaal niks. Maar hij misschien wel. Ik vind de conclusie van deze wetenschappers dan ook helemaal zo gek nog niet.