Damon Knight: Gismo (1959)

Damon Knight  -  Gismo (1959) AKA The People Maker
Damon Knight: Gismo (The People Maker) uit 1959 met vermelding van e-mail

De originele titel van dit boek uit 1959 van Damon Knight is The People Maker, in het Nederlands vertaald als Gismo. Een Gismo of Gizmo is een vernuftig apparaat of gadget, gemaakt voor een specifiek doel. Dat heb ik moeten opzoeken op internet want in het boek wordt het nergens uitgelegd, alleen maar dat er een wetenschapper is die het uitvond en hij noemde het een Gismo. In dit geval is het een Gismo die alles wat je maar wilt kan dupliceren, inclusief zichzelf. Iedereen op de hele wereld kan er een bezitten. De wetenschapper besluit het ding wereldkundig te maken door Gismo’s met de post naar diverse plekken in Amerika te sturen waarbij hijzelf anoniem blijft en zich terugtrekt in een huis ergens op een berg in California. Zijn idee is dat als iedereen alles kan bezitten wat hij maar wenst er geen rijken meer zullen bestaan, geen dictators, geen grootindustriëlen. Iedereen kan een groot huis bezitten, een dikke auto, voedsel en drank zoveel ze maar op kunnen, echt alles. Dit betekent de ultieme gelijkheid tussen mensen en het einde van uitbuiting van mens, dier en natuur. Of toch niet? Want wie wast de ramen, wie komt het voedsel brengen, wie verzorgt de tuin? Daar zijn mensen voor nodig, maar welk mens die alles kan bezitten zou willen gaan werken voor iemand anders? Kijk, en daar zijn slaven nu weer nuttig voor, en laat de Gismo nu ook mensen kunnen dupliceren. Alleen heeft slavernij al vaker bestaan in de geschiedenis van de mensheid, en dat leidt altijd weer tot opstand.

Een leuk boekje van Damon Knight waarvan ik ooit nog een lezing bijwoonde tijdens een sciencefictionconventie in Nederland. Ook wel een beetje een teleurstelling, want na de inleiding ontpopt het verhaal zich al gauw tot een redelijk rechttoe rechtaan verhaal zonder veel nieuwe ideeën en veranderde voor mij het aanvankelijk geboeid lezen tot een ‘had ik het maar alvast uit’ ervaring. Leuk detail is wel nog de vermelding van het woordje émail op pagina 108. E-mail werd voor het eerst gebruikt ergens begin jaren zestig, dus de vermelding in deze roman uit 1959 moet wel een van de eerste zijn geweest.