Andrei Tarkovsky

Afgelopen zondag bezocht ik de expositie over filmregisseur Andrei Tarkovsky in filmmuseum Eye in Amsterdam. En ik realiseer me nu dat ik in al die jaren nog nooit iets geschreven heb over hem, met uitzondering dat ik zijn naam even noemde in een blog over Arvo Pärt. Misschien wel omdat zijn films me te veel raken en ik er daarom maar weinig over kan of wil zeggen.

Ik was zestien denk ik toen ik Solaris een keer zag op de Duitse tv. Een jaar of wat later zond de VPRO enkele van zijn films uit en ik nam ze op met de Betamax videorecorder van mijn ouders. Daarna zag ik zijn films tijdens een retrospectief in het kleine Filmhuis van Tilburg dat helaas niet meer bestaat. Ik kon er ademloos naar kijken zonder altijd te begrijpen waar ik nu precies naar keek en wat me zo raakte in zijn films.

Unspoken feelings are unforgettable.

Andrei Tarkovsky

Jarenlang heb ik geen van zijn films gezien, zelfs geen foto’s. De expositie in Amsterdam was een soort van emotionele shock. De helft van de tijd liep ik er rond met tranen in mijn ogen. Ik bekeek de oude foto’s van Tarkovsky op de set, met zijn vader en zijn vrouw, zijn Duitse herder Dak en ontmoetingen met andere regisseurs uit die tijd, zoals Kurosawa en Bresson. Ook een hele serie polaroids die hij maakte en die dezelfde sfeer uitademen als zijn films. En dan keek ik weer even naar de wisselende beelden uit een van zijn films, heel mooi weergegeven over twee of drie schermen.

Scënes uit De Spiegel (1975)
Scënes uit De Spiegel (1975)

Het was een vreemde middag, en dan te bedenken dat ik eerst niet wilde gaan. Waarom zou ik, want ik ken zijn films zo goed en wat heeft een expositie daar nu aan toe te voegen. En nu vraag ik me af waarom ik vooral naar films kijk die me eigenlijk niet zoveel zeggen, alleen maar omdat ze nieuw zijn of omdat ik ze nog niet heb gezien. Maar dat is een slechte reden, want films raken nooit op, er worden altijd weer nieuwe gemaakt. Hoe heb ik kunnen vergeten wat me echt raakt? Datzelfde geldt trouwens ook voor muziek en boeken. Tijd voor een algeheel retrospectief van wat er eigenlijk toe doet.

Modern mass culture, aimed at the “consumer”, the civilisation of prosthetics, is crippling people’s souls, setting up barriers between man and the crucial questions of his existence, his consciousness of himself as a spiritual being.

Andrei Tarkovsky
De Spiegel (1975)